7 stycznia przypada 100. rocznica urodzin malarza, rysownika, scenografa, filozofa i teologa prawosławnego, uznawanego za jednego z najwybitniejszych współczesnych pisarzy ikon – Jerzego Nowosielskiego. W imieniu wicepremiera, ministra kultury i dziedzictwa narodowego prof. Piotra Glińskiego kwiaty na grobie Jerzego Nowosielskiego na Cmentarzu Rakowickim w Krakowie dyrektor Muzeum Narodowego w Krakowie złożył prof. Andrzej Szczerski, dyrektor Muzeum Narodowego w Krakowie. W związku z rocznicą urodzin artysty – uznanego przez Sejm jednym z patronów roku 2023 – w całym kraju zaplanowano liczne wydarzenia kulturalne upamiętniające jego postać.

Jerzy Nowosielski był malarzem, filozofem i teologiem prawosławnym. Dzięki niepowtarzalnemu indywidualnemu stylowi stał się jednym z najbardziej rozpoznawalnych polskich artystów XX wieku. Jego twórczość stanowi wybitny przykład współczesnego pisania ikon. Jest zanurzona w dwóch światach: teologii prawosławnej i świeckiej rzeczywistości, nawiązującej do doświadczeń wojennych i powojennych, ale też świadczącej o fascynacji pięknem kobiecego ciała. To sztuka, która do dziś uznawana jest za zjawisko unikatowe, łączące w sobie sferę sacrum i profanum.

W Warszawie prace Jerzego Nowosielskiego można podziwiać w kościele Podwyższenia Krzyża Świętego na Jelonkach (polichromie w prezbiterium kościoła), cerkwi św. Jana Klimaka na Woli (freski w kaplicy św. Eliasza i św. Hieronima ze Strydonu), klasztorze dominikanów na Służewie (krucyfiks) oraz kościele Opatrzności Bożej w Wesołej (projekt wnętrza kościoła – m.in. polichromie w absydzie, pod chórem muzycznym oraz przedstawienia Drogi Krzyżowej).

Jerzy Nowosielski urodził się 7 stycznia 1923 roku w Krakowie w rodzinie polsko-ukraińskiej. Jego ojciec był unitą pochodzącym z Łemkowszczyzny, a matka katoliczką. Artysta został ochrzczony w kościele grekokatolickim, lecz wychowany w tradycji prawosławnej.

O jego drodze artystycznej zadecydowało zwiedzenie kolekcji ikon w Muzeum Ukraińskim we Lwowie w 1939 roku. Rok później rozpoczął naukę w Staatliche Kunstgewerbeschule Krakau (artystyczna szkoła zawodowa założona przez władze niemieckie podczas okupacji hitlerowskiej w miejsce zamkniętej krakowskiej Akademii Sztuk Pięknych) u prof. Stanisława Kamockiego, a w latach 1942-43 studiował ikonopisarstwo w Ławrze Uniowskiej św. Jana Chrzciciela w Uniowie pod Lwowem. Po powrocie do Krakowa związał się z kręgiem artystycznym przyszłej Grupy Krakowskiej. W 1946 roku wziął udział w zbiorowej wystawie Grupy Młodych Plastyków w krakowskim Pałacu Sztuki, poprzedzonej publikacją manifestu „realizmu spotęgowanego” autorstwa Tadeusza Kantora i Mieczysława Porębskiego. Uczestniczył także w Wystawach Sztuki Nowoczesnej (I – Kraków, 1948 r.; II, III – Warszawa, 1957 r. i 1959 r.). W 1947 roku został asystentem Tadeusza Kantora w Państwowej Wyższej Szkole Sztuk Plastycznych w Krakowie. Trzy lata później, po zwolnieniu Kantora, złożył rezygnację z pracy i wyjechał do Łodzi.

W 1956 roku Jerzy Nowosielski zaprezentował swoje obrazy na XXVIII Biennale Sztuki w Wenecji. Od 1957 roku prowadził zajęcia w Państwowej Wyższej Szkole Sztuk Plastycznych w Łodzi oraz kierował tamtejszą pracownią Projektowania Tkanin Dekoracyjnych. W okresie łódzkim Nowosielski zaczął pracować jako malarz kościelnych polichromii. W 1951 roku, wspólnie z Adamem Stalony-Dobrzańskim, zaprojektował polichromię dla cerkwi w Gródku, a później – już samodzielnie – dla kościoła w Kętrzynie. Działania te można uznać za początek znaczącego w jego twórczości artystycznej rozdziału, jakim było monumentalne malarstwo sakralne. Z czasem dzieła Nowosielskiego znalazły się w dziesiątkach świątyń w całej Polsce, m.in. w Białym Borze, Hajnówce, Zawierciu, Krakowie czy Warszawie. Nowosielski na zlecenie wykonywał ikony, polichromie oraz projektował architekturę sakralną dla kościołów i cerkwi. Do jego najważniejszych realizacji należy kościół rzymskokatolicki w warszawskiej dzielnicy Wesoła, gdzie sam zaprojektował całe wnętrze (włącznie z chórem, otoczeniem ołtarza, amboną i witrażami), jak również cerkiew grekokatolicka w Górowie Iławeckim czy cerkiew prawosławna w Krakowie.

W 1962 roku Jerzy Nowosielski powrócił do Krakowa i rozpoczął pracę dydaktyczną w Akademii Sztuk Pięknych, w której przez następne 30 lat prowadził pracownię na Wydziale Malarstwa.

W 1993 roku artysta odszedł na emeryturę, organizując jednocześnie retrospektywną wystawę w Muzeum Narodowym w Poznaniu.

Za swoją działalność artystyczną Jerzy Nowosielski otrzymał Nagrodę im. Jana Cybisa (1988), Wielki Krzyż Orderu Odrodzenia Polski (1998), Krzyż Komandorski Orderu Odrodzenia Polski (1993) oraz Złoty Medal „Zasłużony Kulturze Gloria Artis” (2008).

Artysta zmarł 21 lutego 2011 roku i został pochowany na Cmentarzu Rakowickim w Krakowie.

UWAGA: komunikaty publikowane są w serwisie PAP bez wprowadzania przez PAP SA jakichkolwiek zmian w ich treści, w formie dostarczonej przez nadawcę. Nadawca komunikatu ponosi odpowiedzialność za jego treść – z zastrzeżeniem postanowień art. 42 ust. 2 ustawy Prawo prasowe.(PAP)

kom/ ksi/ amac/

Dystrybucja: pap-mediaroom.pl

W związku z powielanymi przez media (m.in. Gazetę Wyborczą, Radio Zet, TOK FM, Dziennik Polski, Tygodnik Przegląd) kłamstwami na temat finansowania Teatru im. Juliusza Słowackiego w Krakowie, Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego informuje, że MKiDN nie „odebrało” żadnej dotacji temu teatrowi, ponieważ dotacja taka nie została mu przyznana ani obiecana.

Teatr im. Juliusza Słowackiego w Krakowie otrzymywał tylko – jak wiele innych instytucji samorządowych – dotacje w ramach Programów Ministra przyznawane w trybie konkursowym.

Wbrew fałszywym informacjom rozpowszechnianym i powielanym przez media, Teatrowi im. Słowackiego nie została w żadnym momencie przyznana ani przyrzeczona dotacja w wysokości 3 mln zł. Rzeczywiście, na podstawie wniosku marszałka województwa małopolskiego, MKiDN rozważało w 2021 roku prowadzenie Teatru im. Juliusza Słowackiego w Krakowie jako wspólnej instytucji kultury – jednak teatr ten był tylko jedną z wielu instytucji artystycznych ubiegających się w ubiegłym roku o współprowadzenie przez Ministra, z których ostatecznie tylko jedna została przyjęta do współfinansowania, a w sprawie kolejnej – trwają procedury związane z przygotowaniem współprowadzenia.

Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego współprowadzi obecnie 30 samorządowych instytucji artystycznych i 52 muzealne. W ciągu ostatnich 6 lat liczba współprowadzonych instytucji artystycznych podwoiła się – z 15 do 30, a muzealnych wzrosła z 32 do 52. W latach 2016-2021 mecenatem państwa zostały objęte m.in. Teatr Polski w Warszawie, Teatr Wielki i Teatr Muzyczny w Łodzi, Teatr Dzieci Zgłębia w Będzinie, Teatr im. Stefana Żeromskiego w Kielcach oraz filharmonie – Podkarpacka, Łódzka czy Szczecińska, a także zespoły „Mazowsze” i „Śląsk”, orkiestra Aukso z Tychów, orkiestra Amadeus Agnieszki Duczmal z Poznania oraz Centrum Paderewskiego w Kąśnej Dolnej. Od 2022 r. współprowadzeniem objęta została Orkiestra Symfoniczna im. Karola Namysłowskiego w Zamościu.

Wspólne prowadzenie instytucji kultury wynika z prowadzonej od końca 2015 roku przez Ministerstwo KiDN polityki wzmacniania instytucji samorządowych za pomocą bezpośredniego wsparcia finansowego z budżetu państwa udzielanego przez ministra kultury i dziedzictwa narodowego. Wsparcie to jest przeznaczone na rozwój instytucji, a nie na pokrycie kosztów jej bieżącego utrzymania, które zapewnia organizator samorządowy. Decyzje w sprawie współprowadzenia – podejmowane na wniosek organizatora instytucji – podyktowane są jasnymi i wielokrotnie komunikowanymi kryteriami, takimi jak: wysoki poziom artystyczny instytucji; polityka spójności MKiDN, tj. stwierdzona potrzeba wsparcia władz regionu w zakresie zaspokojenia potrzeb kulturalnych i ułatwienia dostępu do dóbr kultury; dobry stan finansów instytucji i jej perspektyw rozwojowych, gwarantowanych także przez samorządowego organizatora; brak konfliktów pracowniczych i wizerunkowych związanych z instytucją, jak również polityka zrównoważonego (także terytorialnie) rozwoju w kulturze.

W odniesieniu do ostatniego kryterium, warto zauważyć, że MKiDN prowadzi lub współprowadzi wiele krakowskich instytucji kultury, m.in.: Narodowy Stary Teatr im. Heleny Modrzejewskiej, Zamek Królewski na Wawelu, Międzynarodowe Centrum Kultury, Instytut Literatury, Instytut Książki, Muzeum Narodowe, Muzeum Sztuki i Techniki Japońskiej MANGGHA, Polskie Wydawnictwo Muzyczne czy nowoutworzone wspólnie z miastem Kraków Muzeum – Miejsce Pamięci KL Plaszow. W tym kontekście przyjęcie przez MKiDN do współprowadzenia (co oznacza poważne i wieloletnie zobowiązania finansowe) kolejnej instytucji kultury w tym mieście pogłębiłoby dysproporcje w stosunku do wielu innych ośrodków w kraju.

Decyzja o wspólnym prowadzeniu poprzedzona jest każdorazowo analizą stanu instytucji pod kątem finansowym i organizacyjnym oraz ustaleniem poziomu jej potrzeb, co następuje w roboczych kontaktach z organizatorem. Niezbędny jest też przegląd dokumentów statuujących instytucję pod względem spełniania standardów wymaganych przez MKiDN oraz prezentacja prawnych warunków współprowadzenia. Dopiero po zakończeniu tego etapu możliwe jest przejście do dalszych formalnych kroków zmierzających do decyzji o zawarciu umowy określającej warunki współprowadzenia.

Wynik analizy złożonych do MKiDN wniosków organizatorów samorządowych instytucji kultury i potwierdzenie spełnienia kryteriów jest podstawą wyboru instytucji i podjęcia decyzji o przyjęciu instytucji do współprowadzenia w danym roku budżetowym ze skutkami dla budżetu państwa na lata kolejne. Proces przygotowywania decyzji o wieloletnim zobowiązaniu budżetu państwa, jakim jest umowa współprowadzenia, nie zawsze jest zakończony zawarciem umowy. Przypadki takie miały już miejsce, np. w odniesieniu do Teatru Wielkiego w Łodzi w roku 2017 – właśnie z uwagi na niespełnienie wyżej wskazanych kryteriów (teatr ten ostatecznie został objęty współprowadzeniem, ale dopiero w roku 2020, kiedy problemy z wypełnieniem kryteriów zostały rozwiązane).

Prostując fake newsy rozpowszechniane również przez osoby związane z Teatrem im. Juliusza Słowackiego w Krakowie warto podkreślić, że dotychczas żaden z dyrektorów instytucji zabiegających o współprowadzenie nie rezygnował ze starań o dotację z Programów Ministra przed zawarciem umowy. W okresie naboru do programów nic nie ograniczało możliwości złożenia przez dyrektora Teatru im. Juliusza Słowackiego w Krakowie wniosków o dofinansowanie planowanych na 2022 rok projektów artystycznych czy inwestycyjnych. I wbrew temu, co publicznie deklaruje dyrektor, wnioski takie Teatr im. Juliusza Słowackiego złożył.

UWAGA: komunikaty publikowane są w serwisie PAP bez wprowadzania przez PAP SA jakichkolwiek zmian w ich treści, w formie dostarczonej przez nadawcę. Nadawca komunikatu ponosi odpowiedzialność za jego treść – z zastrzeżeniem postanowień art. 42 ust. 2 ustawy prawo prasowe.(PAP)

kom/ ksi/